Quảng Bình được mệnh danh là “Vương quốc hang động”, với hơn 500 hang đã được phát hiện, trong đó có khoảng 40 hang được đưa vào khai thác du lịch. Những hang động ở đây lớn – nhỏ khác nhau nhưng đều mang vẻ đẹp nguyên sơ, độc đáo, luôn ẩn chứa vô vàn điều bí ẩn, hấp dẫn du khách tham quan, khám phá.

Phong Nha đệ nhất động

Theo Ban Quản lý Vườn quốc gia Phong Nha – Kẻ Bàng, động Phong Nha có rất nhiều nhánh với chiều dài lên đến hơn 20km, nhưng hiện nay người ta mới khám phá nhánh dài nhất là một phần của con sông ngầm có tên Nậm Aki mà sông Son là phần lộ ra mặt đất.

Ngay phía trên động Phong Nha là Tiên Sơn – được phát hiện vào năm 1935 và được một nữ khảo cổ học người Pháp – bà Colani – thám hiểm lần đầu tiên. Động Tiên Sơn có chiều dài đã được khảo sát gần 1km. Cửa hang cao khoảng 20m và càng vào trong không gian càng rộng lớn với hệ thống thạch nhũ được đánh giá kỳ vĩ vào hàng bậc nhất tại di sản Phong Nha – Kẻ Bàng.

Theo ông Phạm Hồng Thái, Giám đốc Ban Quản lý Vườn quốc gia Phong Nha – Kẻ Bàng, nơi đây chứa đựng nhiều giá trị nổi bật toàn cầu về địa chất – địa mạo và đa dạng sinh học. Đây là khu vực Karst rộng lớn nhất trên toàn cầu, có lịch sử hình thành cách đây hơn 400 triệu năm với đầy đủ các giai đoạn phát triển chính của vỏ Trái đất; trong đó có 447 hang động đã được khảo sát, đo vẽ. Đặc biệt, có hang Sơn Đoòng và hang Én là hang động lớn nhất và lớn thứ ba thế giới.

Không chỉ đa dạng sinh học, ngay cả hệ thống hang động Karst vẫn còn nhiều bí ẩn. Nhiều hang động và sông ngầm sâu bên trong hang vẫn chưa được con người đặt chân đến. Vườn quốc gia Phong Nha – Kẻ Bàng được hai lần UNESCO công nhận là Di sản thiên nhiên thế giới về tiêu chí địa chất, địa mạo vào các năm 2003 và 2015.

Hang động khô dài nhất châu Á

Vào ngày 28/7/2005, một nhóm các nhà thám hiểm hang động người Anh thuộc Hiệp hội hang động Hoàng gia Anh (British Cave Research Association – BCRA) đã tìm thấy một cửa hang nhỏ ở khu vực núi đá vôi phía Tây Bắc của vườn quốc gia Phong Nha – Kẻ Bàng. Sau khi tiến hành khám phá, họ đã phát hiện ra một hang động khô khổng lồ với chiều dài lên tới 31,4km, chiều rộng dao động từ 30 đến 100m, nơi rộng nhất lên đến 150m; chiều cao từ đáy động lên đến trần động khoảng 60-80m. Đây là hang động khô dài nhất châu Á tính đến thời điểm đó.

Vào ngày 11/6/2011, Trung tâm sách Kỷ lục Việt Nam đã công bố 3 kỷ lục mà Động Thiên Đường đạt được là: Động khô dài nhất châu Á, Động khô có hệ thống thạch nhũ, măng đá độc đáo nhất, Động có cầu gỗ dài nhất châu Á.

Động Thiên Đường không chỉ có hệ thống thạch nhũ, măng đá đa dạng, độc đáo mà còn có những hình ảnh giống biểu tượng văn hóa các vùng miền. Ở sâu trong động, những thớ đá thoải ra thành bậc thang rất uyển chuyển, dài hun hút và phân bậc như ruộng bậc thang ở vùng núi Tây Bắc. Giữa động có những ô như biểu trưng của nền văn minh lúa nước. Ngoài ra, còn có nhiều cột thạch nhũ hình tháp Champa, thể hiện sự giao thoa văn hóa giữa các vùng miền và điểm xuyết tạo nên vẻ đẹp độc đáo.

Động Thiên Đường có cấu trúc kỳ vĩ, tráng lệ được tạo nên bởi sự kết hợp giữa ánh sáng tự nhiên từ giếng trời với các nhũ đá ngàn năm tuổi với hình thù đa dạng.

Thời điểm lý tưởng nhất để tham quan động Thiên Đường là khoảng từ đầu tháng 4 tới cuối tháng 8 bởi lúc này đang là mùa khô, tiết trời khô ráo, thuận tiện cho việc di chuyển và trải nghiệm vẻ đẹp của động Thiên Đường. Vì nằm dưới lòng đất, còn có thêm suối ngầm, nhiệt độ trong hang cực kỳ mát mẻ, chỉ từ 20-21⁰C.

 “Xứ sở thần tiên dưới lòng đất”

Ngày 22/4/2009, tại hội trường UBND tỉnh Quảng Bình, đoàn thám hiểm hang động Hiệp hội Hang động Hoàng gia Anh công bố thông tin gây chấn động dư luận: phát hiện hang vòm lớn nhất thế giới tại vùng núi đá vôi Phong Nha – Kẻ Bàng. Hang được đặt tên là Sơn Đoòng. Hang có chiều cao một số khu vực hơn 200m, rộng 150m, dài 5km. Trong hang có dòng sông ngầm nước chảy rất xiết, có hình người đang đứng, từ vị trí hình người đó đến cửa hang tầm 800m.

Đầu tháng 3/2010, đoàn thám hiểm tiếp tục phát hiện nước có thể dâng cao hơn 100m trong lòng hang Sơn Đoòng và tốc độ dòng chảy đạt 2.000 m³/giây vào mùa lũ. Với tốc độ này, nước đã xói rỗng, bào mòn những khối núi đá vôi qua hàng triệu năm, cùng với sự vận động kiến tạo địa chất đã tạo nên những vòm hang khổng lồ, hình thành nên kỳ quan Sơn Đoòng. Trong hang có những bức tường khổng lồ dựng đứng, nhiều giếng trời (hố sập), dưới lòng giếng có nhiều cây to rậm rạp. Trên nền động có “ngọc đá” hay sỏi thạch nhũ, mỗi hòn đường kính khoảng 5cm. Ngoài ra, trong lòng hang còn có 2 khu rừng khá lớn, cây cao chừng 30 mét.

Ngoài cảnh quan đa dạng, hang Sơn Đoòng còn sở hữu một hệ thống sông ngầm lớn, được hình thành bởi sự giao thoa của hai dòng sông Rào Thương và dòng sông từ hang Khe Ry – nguồn nước xuất phát từ biên giới Lào. Dòng sông ngầm trong hang đã tạo ra một môi trường đặc biệt và hệ sinh thái riêng biệt với dòng nước chảy qua các thác ghềnh, tạo thành từng lớp sương mù và những tầng mây hơi nước lơ lửng trong không gian rộng lớn của hang.

Với những nét độc đáo, khác biệt, Sơn Đoòng đã được các tạp chí du lịch uy tín quốc tế vinh danh như một trong 11 địa điểm du lịch tuyệt vời nhất trên thế giới (Telegraph 2019); một trong 05 điểm đến đáng mơ ước nhất thế giới năm 2019 (Lonely Planet); một trong những điểm đến của năm 2022 (AFAR) và một trong bảy điểm tham quan dưới lòng đất đẹp nhất thế giới năm 2024 (South China Morning Post).

Vào tháng 3/2024, đoàn thám hiểm hang động Anh – Việt phối hợp với các chuyên gia của Ban Quản lý Vườn Quốc gia Phong Nha – Kẻ Bàng tiến hành đợt khảo sát và phát hiện thêm 22 hang động mới và 3 hang động khảo sát bổ sung với tổng chiều dài 3.550m.Việc ghi nhận thêm 22 hang động kỳ vĩ có ý nghĩa khoa học nhằm làm rõ thêm các giá trị nổi bật về địa chất – địa mạo, thủy văn khu vực VQG Phong Nha – Kẻ Bàng, đồng thời cũng mang giá trị khoa học về địa mạo, địa chất, là tiềm năng lớn để phát triển thêm các sản phẩm du lịch mới tại Phong Nha – Kẻ Bàng nói riêng, tỉnh Quảng Bình nói chung.